कमन देवान

मुखाग्रा पारिएकै हो
लिपिमा पढाइएकै हो
कानुनमा थिचाइएकै हो
मेरो नाममा जारी
राज्यका हरेक उर्दीमा
लेखिएकै हो –
म स्वाँठ, तिघ्रे, खर्पने, जङ्गली ।
मेरो आवादी खोसिँदा पनि
मेरो आजादी साँघुरिदा पनि
नतमस्तक
निरिह हुनुको प्रमाण भएर
मैले चुपचाप सहेरै आएको हो
उसले ममाथि गरेको बर्बरतापूर्ण आतङ्क ।
मेरो सभ्यतामा डढेलो लाएर
उसले तापेको बदलाको आगो
मेरो मर्ममा झिर रोपेर
उसले नाचेको भृङ्गी नाच
सबै सबैलाई प्रतिवाद नै नगरि
मैले मौनतामै मानेकै हो, स्वामि उसलाई ।
उसको महाअष्ठमीमा
मैले भित्तोमा छापेका रक्तपञ्जा
उसको आदेशमा मन नपरि नपरि
मैले सजाएको नगरा निशाना
उसको कैफियतमा नरहला
मेरा भग्नावशेष भित्तोहरुमा
अझै बाँकी छन् अबोध रगतका टाटा ।
उसको मनलाग्दी राष्ट्रतामा
मेरो सभ्यताको अस्मिता लुटिँदा पनि
मेरो संस्कृतिको टुँडिखेलमा
उसले नाचेको घोँडेजात्रा मलाई याद छ
मलाई दास करार गरेर
ऊ महाराज भएको घोषणा मलाई याद छ
उसका अघि म तुच्छ हुनुमा विरोध छैन
उसका अघि म निरिह हुनुमा आक्रोश छैन ।
तर,
बारम्बार भन्छु र भनिरहन्छु
ममाथि थोपरिएको एकल र नश्लीय राष्ट्रता
न हिँजो, नआज र न भोलि
मलाई कहिल्यै सह्य थिएन र छैन ।
जुन राष्ट्रताले मलाई बिरुप बनायो
आवाजविहीन बनायो
पहुँचविहीन बनायो
र, मात्र बाँकी राख्यो
कुपषेणयुक्त मानव कंकालका रुपमा ।
म त्यो राष्ट्रताको शिरमा
घृणायुक्त भावमा मुतिदिन्छु
ओ ! एकात्मक राष्ट्र
यो एउटा उत्पीडितको चुनौति तिमीलाई ।